Quy hoạch sử dụng đất là một công cụ quan trọng để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Theo FAO (Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc), quy hoạch sử dụng đất không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội mà còn phải bảo vệ môi trường và bảo tồn hệ sinh thái (FAO, 2016). Quy hoạch sử dụng đất đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải cacbon thông qua việc đảm bảo việc phân bổ đất đai hợp lý và phát triển bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Cơ chế thị trường carbon, như việc mua bán tín chỉ cacbon, ngày càng trở nên phổ biến và là một giải pháp có tiềm năng lớn trong việc giảm phát thải khí nhà kính trên toàn cầu (World Bank, 2020). Thị trường tín chỉ cacbon hoạt động dựa trên nguyên lý cho phép các tổ chức, doanh nghiệp phát thải vượt mức quy định có thể mua tín chỉ từ các dự án giúp giảm thiểu khí thải, như trồng rừng hoặc phát triển năng lượng tái tạo. Đây là một cách thức để tạo ra cơ hội tài chính từ việc giảm phát thải, đồng thời giúp đạt được cam kết giảm phát thải của các quốc gia.

Theo FAO (2016), một trong những yếu tố quan trọng trong quy hoạch sử dụng đất là việc bảo vệ rừng và các hệ sinh thái tự nhiên khác. Các dự án bảo vệ rừng có thể giúp giảm phát thải cacbon từ việc phá rừng, đồng thời tái tạo và phục hồi các vùng đất bị suy thoái. Việc phát triển các khu rừng carbon là một trong những sáng kiến quan trọng để giảm phát thải CO2 và sản xuất tín chỉ cacbon. Các quốc gia có thể bán tín chỉ cacbon cho các tổ chức hoặc doanh nghiệp khác có nhu cầu mua, tạo ra nguồn thu cho các dự án bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu khí thải mà còn mang lại cơ hội tài chính cho các quốc gia đang phát triển.

Ngoài việc phát triển các dự án bảo vệ rừng và năng lượng tái tạo, quy hoạch sử dụng đất còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm phát thải cacbon thông các mô hình nông nghiệp bền vững, đặc biệt là trong trồng lúa. Trồng lúa là một hoạt động sử dụng nhiều nước và phân bón hóa học, dẫn đến phát thải khí metan – một loại khí nhà kính. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp canh tác bền vững, như tưới tiêu tiết kiệm nước và giảm sử dụng phân bón hóa học, có thể giảm đáng kể lượng khí metan phát thải (FAO, 2023). Những mô hình nông nghiệp hữu cơ và canh tác lúa không ngập nước đang ngày càng được thử nghiệm và chứng minh hiệu quả trong việc giảm thiểu tác động của khí thải nhà kính, đồng thời tạo ra tín chỉ cacbon, góp phần vào việc giảm phát thải toàn cầu.

leftcenterrightdel
Mô hình
Mô hình "Canh tác lúa thông minh ướt khô xen kẽ" đang được nhân rộng tại nhiều địa phương vùng Tây Nam Bộ - Ảnh minh họa

Việt Nam, một quốc gia đang phát triển, hiện đang tham gia vào việc phát triển các sáng kiến về thị trường tín chỉ cacbon. Các dự án quy hoạch sử dụng đất, đặc biệt là trong việc bảo vệ rừng và phát triển các mô hình nông nghiệp bền vững, có thể giúp Việt Nam tham gia vào việc sản xuất tín chỉ cacbon và tham gia vào các thị trường carbon quốc tế. Bằng cách tham gia vào các sáng kiến này, Việt Nam không chỉ giúp giảm phát thải mà còn có thể tạo ra nguồn thu từ việc bán tín chỉ cacbon, góp phần vào việc bảo vệ môi trường và thúc đẩy nền kinh tế xanh.

Mặc dù quy hoạch sử dụng đất có thể mang lại nhiều lợi ích trong việc giảm phát thải cacbon, nhưng cũng có không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là việc quản lý và phân bổ tài nguyên đất đai sao cho hợp lý giữa các ngành công nghiệp, nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Quy hoạch sử dụng đất phải đảm bảo rằng đất đai được sử dụng một cách bền vững và không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái. Việc thay đổi các mô hình canh tác nông nghiệp truyền thống như trồng lúa, sang các phương pháp bền vững có thể gặp khó khăn trong việc thay đổi thói quen của nông dân và có thể đụng phải các yếu tố kinh tế, văn hóa và xã hội. Ngoài ra, việc tham gia vào thị trường tín chỉ cacbon cũng đòi hỏi các quốc gia phải xây dựng các chính sách và cơ chế quản lý hiệu quả để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc giao dịch tín chỉ. Việc thu hút đầu tư vào các dự án bảo vệ môi trường và sản xuất tín chỉ cacbon cũng gặp phải không ít khó khăn do thiếu hụt nguồn lực tài chính và công nghệ. Tuy nhiên, các cơ hội từ quy hoạch sử dụng đất và thị trường tín chỉ cacbon là rất lớn. Các quốc gia có thể xây dựng các dự án bảo vệ rừng, phát triển năng lượng tái tạo, và áp dụng các phương pháp nông nghiệp bền vững để không chỉ giảm phát thải cacbon mà còn tạo ra nguồn thu từ việc bán tín chỉ cacbon. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế xanh và bền vững (OECD, 2023).

Quy hoạch sử dụng đất hợp lý có vai trò then chốt trong việc giảm phát thải cacbon và giúp các quốc gia đạt được mục tiêu phát triển bền vững. Các sáng kiến về thị trường tín chỉ cacbon, đặc biệt là việc bảo vệ rừng và phát triển nông nghiệp bền vững, có thể tạo ra cơ hội tài chính và góp phần vào việc giảm thiểu khí thải nhà kính. Việt Nam và các quốc gia đang phát triển có thể tận dụng những cơ hội này để không chỉ bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy nền kinh tế xanh, đồng thời tham gia vào các thị trường carbon quốc tế.

Tài liệu tham khảo:

  1. World Bank. (2020). "State and Trends of Carbon Pricing 2020." World Bank Group.
  2. OECD. (2023). " The role of carbon pricing in transforming pathways to reach net zero emissions." Organisation for Economic Co-operation and Development
  3. FAO. (2016). "State of the World's Forests 2016." Food and Agriculture Organization of the United Nations.
  4. FAO. (2023). " Environmental sustainability in agriculture 2023." Food and Agriculture Organization of the United Nations.

                                                                                                                    TS. Vũ Thị Thu - BM Quy hoạch đất đai

                                                                                                                         Khoa Tài nguyên và Môi trường